Discussiegroep

Onderwerp: achter de grebbelinie

» Dit onderwerp is gesloten
Totaal berichten: 3
3.354 keer gelezen
8 reacties
Categorie: Overig Mei 1940
Ik maakte een verhaal over mijn vader die bij de geluidmeetafdeling achter de grebbelinie werkte tijdens mobilisatie en oorlog. Mij vraag is wel of er nog meer specifieke informatie is over deze groep.
Jan Hoekmeijer (1918-1962). Gedeelte uit een langere tekst over het leven van Jan Hoekmeijer tijdens
Mobilisatie en Oorlog.
Op 28 augustus 1939 werd Nederland, na een voor-mobilisatie op 24 augustus, een week
vóór de Duitse inval in Polen, officieel gemobiliseerd en Jan begaf zich, als 1 van de 200.000 ex-dienstplichtigen uit de periode 1924-1938, naar Driebergen, waar hij als onderdeel van het 2e legerkorps in het Hudig Huis werd ingekwartierd.
Honderden extra treinen reden in die periode door Nederland om iedereen op de plek van bestemming te krijgen. Ook 14.000 paarden waren gevorderd en vervoerd naar de verdedigingslinies. Het Nederlandse leger bestond uit vier korpsen met elk twee divisies. Het 2e, waar Jan dus deel van uitmaakte en 4e Legerkorps waren gelegerd in de Grebbelinie. Commandant van zijn legergroep is Kapitein J. Froonhof. Het leeuwendeel van de troepen was infanterist en slechts uitgerust met Oostenrijkse Mänlicher geweren uit 1890. Cavaleristen reden op het paard of op de fiets. Keuken- en munitiewagens werden door paarden getrokken en mitrailleurkarretjes door een 4-tal soldaten.
Een primitieve bedoening. Kanonnen uit 1878, 1880 en 1904 moesten dienst doen bij gebrek aan beter. Nederland bezat in het geheel geen tanks en slechts 18 pantserwagens. De luchtmacht bezat 125 toestellen, waarvan de Fokker-G1 de snelste was. Omdat het grootste deel van de marinevloot bij Indië lag, speelde deze geen rol. De Grebbelinie was hoofdverdediging met de IJssellinie als voorverdediging. De Grebbeberg was het zwakste punt in die linie, met zeer verouderde verdedigingsconstructies uit 1745. Draadloze verbindingen waren er niet in het land van Philips! Wel waren er in de jaren rond 1935 Kazematten of Bunkers gebouwd, maar gek genoeg nauwelijks bij de Grebbeberg.
De Duitsers waren later alleen onder de indruk van de bunkers bij Kornwederzand, die voor de verdediging van de Afsluitdijk waren gebouwd. De rest betitelden zij als mensenvallen! Op 12 november 1939 werd 5000 ha grond onder water gezet bij de Grebbelinie, toen men de Duitse aanval verwachtte. Tweeduizend mensen moesten daarvoor hun woning verlaten. Boerderijen die het uitzicht belemmerden werden verbrand. Maar “Fall Gelb”, de codenaam voor de aanval op Nederland, blijft nog uit tot het onverwachte begin in mei 1940.

Voor dat het zover is zet Opa zich in november 1939 met pen en papier aan tafel om Jan, in Driebergen, een brief terug te schrijven. Vooral om hem te stimuleren verder te gaan studeren in diensttijd, wat door hem toch als verloren tijd werd beschouwd.

Oorlog
Als op 10 mei 1940 de oorlog uitbreekt schrijft Jan nog diezelfde dag vanuit zijn veldpost de twee onderstaande briefkaarten aan zijn ouders en Jo en Wim.

Briefkaart aan
Fam. J. Hoekmeijer
Nic. Beetskade 27 Alkmaar
Te Velde 10/5/40

Gestempeld te Amerongen op 11 mei 1940

Lieve Moe, Pa, Aldert en Oop,
Deze briefkaart schrijf ik op de kamers naar en tijdens mijn verblijf op de post. Vanmorgen om 4 uur werd ik wakker vanwege het geronk van vliegtuigen, evenals mijn kameraden.
We zijn naar het balcon gegaan en zagen een vliegtuig vlak over vliegen. Een Duitser. En toen een hele vracht in de lucht, we begrepen dat het niet best was. Even later werden we geroepen en moesten ons klaar maken voor vertrek. Alles verliep rustig. De radio vertelde ons de rest. Wie had dat nou gedacht, hè.. Ja, het kon ieder ogenblik beginnen, maar je hoopt natuurlijk anders. Hoe gaat het anders met jullie, je houdt je toch wel rustig hè. Voorzichtig zijn en niet zenuwachtig, dat geeft toch allemaal niks. Is Jo soms bij jullie en Aldert gaat natuurlijk gewoon naar zijn werk. En Pa is natuurlijk heel kalm. Is Oop nog bij jullie. Zeg Moe stuurt u de oortjes nog op, want ik ben met Pinkster wel niet thuis en zit natuurlijk slecht bij kas. Aan mijn gewone militaire adres. Of is ´t al verstuurd, geeft niet, wordt wel nagezonden. Ik maak het hier best op de post, heel rustig, alleen vliegtuigen. Ik schrijf ook weer een brief. Dikke zoen van Jan.
J.Hoekmeijer
2e AMC GMA
2e Legerkorps Veldpostkantoor nr. 2

Briefkaart aan:
Fam W.Slotemaker
Johan Keplerstraat 77
Amsterdam (O)
Te Velde 10/5/40

Lieve Jo, Wim, Els en Nora.

Hoe maken jullie het? Daar ben ik wel nieuwsgierig naar. Het was vanmorgen wel even vreemd bij het wakker worden. Om half vijf werden we gewekt en moesten naar de stellingen. We waren trouwens al wakker geworden door het geronk van vliegtuigen. Alles verliep rustig en vlug.
Je kunt het je eigenlijk nog niet voorstellen. Ik ben zo nu alweer een heele tijd op post met een kameraad. Het is hier heel rustig en mooi weer. Althans natuurlijk krioelt het van de vliegtuigen. Het is natuurlijk een kwestie van aanpassen al zal het in het begin niet meevallen en hoe ´t worden zal moet je rustig afwachten. Hoe zal Truus het maken in ´t hoge noorden? En thuis ik hoop maar dat ze zich niet zenuwachtig maken. Schrijven jullie eens binnenkort. Ik zal ook een brief schrijven hierna. Enfin ik hoop dat jullie voor onheil gespaard blijven en eindig voorlopig met de beste wensen en een dikke zoen van Jan.
Daag! Tot een volgende brief.

J.Hoekmeijer.
2e R.V.A. . 2e A.M.C. G.M.A. 2e legerkorps. Veldpostkantoor no. 2

Driebergen 18 mei 1940

Lieve Jo, Wim, Els en Noor.
Je brief en pak ontvangen en hiervoor mijn hartelijke dank. Dolblij te vernemen dat onze familie gezond is. Ja, ja als je nog eens terug denkt kom je alleen ook wel tot de conclusie dat je door het oog van de naald gekropen bent. Maar enfin het einde kwam gauw en nu moeten we maar afwachten. Er gaan natuurlijk allerlei geruchten, de een zegt dat we gauw naar huis gaan een ander dat we verlof krijgen (periodiek)en voorlopig nog niet naar huis gaan voor goed. Gebrek hebben we helemaal niet geleden, wat we nodig hadden haalden wij uit de verlaten plaatsen.
Bier, koek, choc enz ik heb zelfs nog een dameshemd rose, flatterend geweldig, ik heb reuze veel sjans op de zaal. Wij zijn vanuit onze stellingen gevlucht naar Vleuten. Van Driebergen, waar we nog even op nader orders gewacht hebben, over Utrecht naar Vleuten hebben we 7 ½ uur geautood over ongeveer 20 km. De auto´s stonden 7 rijen dik op de weg en moesten hier en daar langs de asperges geleid worden. Paarden renden los voor de auto´s uit.
Genoeg, we werden ingekwartierd bij een boer in Vleuten en vernamen daar ´s avonds dat de oorlog gestaakt moest worden.
En nu zijn we dan weer terug in ´t Hudig Huis te Driebergen als krijgsgevangenen hoewel we er niets van merken. Geen Duitsche soldaat te zien. Ook hebben we bewegingsvrijheid van 12 tot 1 ½ u en van 5 tot 10 uur. Ik heb nog geprobeerd naar huis te telegraferen maar de verbinding boven Zaandam was verbroken. Gelukkig was de vrouw van een van onze jongens in Vleuten gekomen en die kwam ik tegen en heb haar een berichtje voor jullie meegegeven. Zodoende hadden jullie gauw bericht, al had ik naar A´dam kunnen telegraferen, maar dat was toen niet meer nodig. De meesten leven hier nog in spanning omtrent het lot van familie enz. Vooral de Rotterdammers onder ons.
Maar het schijnt mee te vallen de krant schreef van nog geen 300 doden en evenzoveel gewonden. Van mijn maag heb ik geen last gehad. Je denkt er trouwens niet eens aan.
De ontvangst in Driebergen was zeer hartelijk, Mevr. Van Schaik viel ons om de nek en zoende van alle kanten onze vuile gezichten. Zoveel hartelijkheid verwacht je niet van niet familieleden.
Ook Mevr. Kuperus en Ruth waren zeer verheugd, die hadden wij trouwens op onze terugtocht nog even gesproken. Deze brief geef ik weer aan Mevr. Koot. Dat is wel de kortste weg op het ogenblik.
Nu lieve Jo, Wim en kinders nog vriendelijk bedankt voor de spullen en ik hoop dat wij elkaar gauw weerzien om eens fijn te praten, verder een dikke zoen van Jan.

Acht maanden heeft de mobilisatie geduurd. In die maanden verbleef Jan door de week in Driebergen en vertrok hij voor de weekends naar Alkmaar. De soldaten werkten in die periode aan de infrastructuur, de wegen e.d. in het gebied waar gevechten werden verwacht. Ook het aanleggen van verbindingen behoorde tot hun taak. Zij sliepen op de zolder van het Huis. (foto)En Jan at in die periode regelmatig buiten de ‘menage’ vanwege zijn terugkerende maagklachten. Het eten uit de soldatenkeuken was hem te vet. Hij at in die tijd onder andere bij een toenmalige vriendin, Keetje Maten, en later bij de familie Kuperus. Met de dochter van deze Indische weduwe mevrouw Kuperus-van Egmond, Ruth, was hij korte tijd bevriend. Zij woonden aan de Van Gaesbeeklaan 32. Op foto hiernaast werkt ´ons Jan´ (rechts zonder muts) mee aan het bestraten van de bosweg vlakbij het Hudig Huis.
Dat Huis lag midden in het bos en staat nu tegenover de ingang van camping ´het Grote Bos´, op de grens van Driebergen en Doorn.
Niet ver van dat Hudig Huis lag het spoorhuis van de familie van Schaik, waar Jan regelmatig op bezoek kwam. Het gezin van Schaik bestond uit de ouders, drie dochters en een zoon.
Waarschijnlijk zijn Jan en zijn kameraad Jan Loohuis, afkomstig uit Bolnes, tijdens een wandeling in gesprek geraakt met de vader des huizes, want die hield wel van een praatje volgens zijn dochters. Jan en zijn maat hebben daar heel veel gekaart met de familie. Het huis lag op een kruispunt van fietspaden in het Noordhout, een groot bos aan de rand van de spoorlijn naar Arnhem. Die ligging en het bestaan van een waterput van 11 meter diep ter plekke, waar passanten even konden drinken, heeft altijd voor veel contacten gezorgd.

In die oorlogsdagen hebben Militairen van de Grebbelinie, die wegvluchten door de bossen zich bij de waterput bij de familie van Schaik kunnen opfrissen. Nel, de jongste zuster herinnerde zich, dat er in die korte periode van 10 tot 15 mei ook veel paarden langs hun huis kwamen met militairen en met name ook een paard, dat zonder berijder voorbij holde. Dat had veel indruk gemaakt. Vader van Schaik was verantwoordelijk voor het onderhoud aan die spoorlijn, te ontdekken achter de drie Linden, en kweekte in zijn vrije tijd allerlei planten en groenten; ook hield hij geiten en kippen.
Deze informatie werd verkregen via de vereniging "Driebergen Vroeger en NU" want via publicatie van vragen over Hudig Huis en Jan in het Verenigingskrantje reageerde Annie de Graaf -van Schaik, inmiddels 77 jaar. Zij was in de mobilisatieperiode en korte tijd in de oorlog bevriend met Jan en bewaart daar leuke herinneringen aan. Zij hadden sinds 1940 geen contact meer en zij vroeg zich af of Jan nog leefde; hoewel zij ook bij geruchte had gehoord dat hij al geruime tijd geleden overleden zou zijn. Annie haar jongste zuster Nel, vertelde dat zij van haar ouders soms mee moest ´ter controle´ als Annie en Pien, Jan en Jan Loohuis, waar Pien verkering mee had, terugbrachten naar het Hudig Huis.
Het ouderlijk huis werd reeds in 1941 opgeofferd voor de aanleg van de snelweg A12 van Utrecht naar Arnhem. Er is ook, najaar 1939, een foto gemaakt, vlak bij het station van Alkmaar met op de achtergrond een bloemenklok, tijdens een weekendbezoek van Annie aan Alkmaar.
Jan gaat na de korte strijd tegen het Duitse leger, officieel op 7 juni met groot verlof. Hij is dan ´gedemobiliseerd´, maar wel krijgsgevangene. Een krantebericht van 16 mei 1940 stelt: “De geheele Nederlandsche weermacht moet als krijgsgevange worden beschouwd. De officieren behouden hun wapens. Troepenonderdelen blijven ter plaatse van hun legering.” De meeste dienstplichtigen kregen groot verlof en konden naar huis vertrekken.
Jan draait al snel weer bij de PTT zijn dagelijkse uren. Hij trouwt in 1943 met Jelly Faber en krijgt vier kinderen. Hij overlijdt in 1962, 44 jaar oud. Jan Loohuis trouwde vlak na de oorlog en kreeg drie kinderen. Hij overleed in 1977 en werd 61 jaar.
» Dit bericht is geplaatst op 10 september 2003 09:49
Totaal berichten: 698
mooi verhaal onno ,geweldig !!!!
» Deze reactie is geplaatst op 10 september 2003 10:58
(redactie)
Totaal berichten: 629
Kijk eens bij verslagen lichtmetingsafdeling en geluidmeetafdeling.
Ze staan bij nieuwe aanwinsten
www.grebbeberg.nl
» Deze reactie is geplaatst op 10 september 2003 11:40
(redactie)
Totaal berichten: 1.338
Een heel boeiend verhaal. Overigens om toch even te zeuren, het eerste deel bevat wel veel feitelijke fouten.
» Deze reactie is geplaatst op 10 september 2003 12:19
Totaal berichten: 3
Allart, kun je meest storende feitelijke fouten aangeven.
groet onno
» Deze reactie is geplaatst op 10 september 2003 18:17
(redactie)
Totaal berichten: 629
Mag ik dat dan ook? Ik ben namelijk ook niet van deze site weg te slaan.
Allereerst valt het aantal kazematten op en rond de Grebbeberg toch nog wel mee, al hadden het er zeker meer moeten zijn. Er zijn er een kleine 30 geweest.Ze zijn later gebouwd dan 1935.
Met " mensenvallen " zullen de Duitsers met name de versterkingen van zand en hout hebben bedoeld.Zoals b.v bij de voorposten tussen Wageningen en de Grebbeberg.
Het aantal gevacueerden lijkt me toch wat aan de lage kant.
Overigens vond ik het zeker een leesbaar, menselijk verhaal.
» Deze reactie is geplaatst op 10 september 2003 18:45
(redactie)
Totaal berichten: 1.338
Akkoord, met jouw welnemen.

- Aantal beroepsmilitairen was in 1939 rond de 6,250; hiervan 1,250 officieren en 5,000 lageren. Zo'n 260.000 man was mobilisabel of dienstplichtig (al onder de wapenen).
- Het leger had (en vorderde) tezamen meer dan 30.000 paarden
- Een deel der artillerie (10 Veld en 15 cm houwitsers - deel derr 7-veld) was gemechaniseerd gemaakt door een TraDo systeem (of in geval van 7 veld een DAF truck), en werd door deze speciale truck voortgetrokken
- Een belangrijk deel van de artillerie stamde van na 1920. Zoals ik al aangaf het 7-veld geschut (werd namelijk allemaal gereviseerd tussen 1920 en 1926) en de 10-veld.
- De opmerking "het Nl leger bestond uit vier legerkorpsen, elk uit twee divisies" is verre van volledig:
* I LK (1e en 3e div)
* II LK (2e en 4e div)
* III LK (5e en 6e div, Peeldiv en Lichte div)
* IV LK (7e en 8e div)
* Brigade A
* Brigade B
* Brigade G (alhoewel deze was samengesteld uit organiek bij andere onderdelen weggehaalde troepen)
* Diverse kleinere groepen, stellingen (zoals Den Helder) en staven
* Tesamen waren de troepen ingedeeld in 179 bataljons.
- De "waarde"oordelen over de Nederlandse soldaat ten aanzien van diens vervoer (paard en fiets) en diens wapen (Mannlicher of Hembrug geweer c.q karabijn) zijn uit proporties. De Duitsers verplaatsten zich ook voornamelijk lopend, per fiets of per paard, en ook de Duitse infanterist had vaak slechts een Mauser geweer. Het Nederlandse geweer was uitstekend, maar de munitie was niet goed (volmantel kogel) waardoor weinig schade werd aangericht. Qua zuiverheid deed het bepaald niet onder voor de Mauser. Het enige is dat de Duitse stoottroepen wel standaard (de Tjechische) steelhandgranaat hadden en dat dit bij de Nederlanders niet standaard was - bij de Grebbe waar die overigens hier en daar wel overvloedig aanwezig (soms ook node gemist). Duitse artillerie werd eveneens vaak door paarden getrokken. Mensen hebben te vaak de neiging de gemotoriseerde artillerie van de Duitsers te overdrijven. De bekende (en toen nog weinig gebruikte) 88 er werd door een truck getrokken, maar de 75 en 150 mm veldgeschut gewoon door paarden. Net als bij ons.
- We bezaten geen 18 maar 36 moderne pantserwagens (M36, M38 en M39) en een handvol verouderden.
- We hadden 139 vliegtuigen (125 wordt vaak vermeld, maar daarbij vergeet men de vliegtuigen te rekenen van de Vlijt en de vier G-1's - drie G-1B en 1 G-IA die gedurende de meidagen werden ingedeeld bij de LVA). De G-1 en de D-XXI hadden in de praktijk dezelfde luchtsnelheid. Op papier was de D-XXI een fractie (33 km/u) sneller (niet de G-I).
- De Grebbeberg was niet de zwakste plek in de linie - in tegendeel. Het was alleen de enige plek waar geen inudaties gesteld konden worden en waar de diepte van de linie niet groot was. Het was het zwaarst bezet en het meest versterkt. Voor een aanvaller was het echter de enige plek waar je een doorbraak kon forceren vanwege de toegankelijkheid (en de ontoegankelijkheid van het noordelijker deel van de linie). Het statement dat de Grebberg min of meer zou bestaan uit een oud bolwerk uit 1745 gaat alleen op voor de bastions voor de stelling. De hoofdweerstand was geheel nieuw.
-De Grebbebegr (Groenman zei het al) was voor NL begrippen voorzien van een grote dichtheid aan kazematten
- Het Duitse begrip Menschenfallen stamt niet van de kazematten bij de Grebbe, maar de ronde gietstalen mitrailleurnesten elders in het land (ik meen bij de Maasstelling en de Peel Raam). Ik ken dit bunkertype niet bij typenaam.
- Tenslotte: de marine speelde natuurlijk amper een rol.

De hele introductie van het stuk is eigenlijk doorregen van een defaitisme wat me tegen de borst stuit. Het is typerend voor een korte inleiding die standaard wordt gegeven door vele (slecht geinfomeerde) bronnen.
» Deze reactie is geplaatst op 10 september 2003 21:06
Totaal berichten: 698
onno.die briefkaart heb je die nog ?mooi verzamelstuk ,er zijn natuurlijk meer van dit verhalen ,de oprechtheid en eerlijkheid ,en de naiviteit van diedagen is zo herkenbaar
» Deze reactie is geplaatst op 11 september 2003 01:11
Totaal berichten: 3
Bedankt voor de precizeringen en correcties. Ik zal ze hoewel niet al te ver in detail gebruiken in het verhaal. De originele brieven van mijn vader heb ik nog. Als ze voor de verzameling van jullie van belang zijn stuur ik ze tzt naar je toe. Nu gaan ze nog de familie rond en mij moeder , nu 81, leeft ook nog ,dus.
Ik blijf de reacties volgen. groet en succes
» Deze reactie is geplaatst op 12 september 2003 21:43
» Dit onderwerp is gesloten
2554