Discussiegroep

Op deze website wordt binnenkort een samenvattend document met mijn conclusies over het artilleristisch verloop van de strijd bij de Grebbeberg geplaatst. Die komen uit een eigen interpretatie van de mij nu bekende feiten.
Feit is dat de partijen meer in evenwicht waren dan lang algemeen werd aangenomen. Maar het merendeel van de Duitse divisies hadden ongeveer dezelfde oudere wapens en waren zeker niet stukken beter geoefend dan de Nederlandse. Bijvoorbeeld Frieser (“Blitzkrieg-Legende”) wees in dit verband al op de matige kwaliteit van vroegere Landwehrdivisies. De gemotoriseerde spitsen van SSDF en LSAH waren hard nodig om met de beoogde snelheid door te drukken naar de NHW. Opdracht van de beide divisies op deze aanvalsas (ID 227 noord en ID 207 zuid) was de Grebbelinie zo snel mogelijk te doorbreken. Hoofddoel was de ineenstorting van het Nederlandse leger te bereiken binnen een dag op drie. Snelheid was geboden want de Duitse legerleiding hield ernstig rekening met hulp van Franse gemechaniseerde eenheden, een eventuele Britse landing, zelfs met een mogelijk verlammende doorstoot naar het Ruhrgebied (het industriële centrum van Duitsland in die tijd).
Feit is ook dat geen van beide divisies daarin slaagden ook al stond met name II LK (geleid door generaal-majoor Harberts) eigenlijk helemaal op het verkeerde been. Harberts nam aan dat hij nog maar te maken had met een kleine voorhoede die driest aanviel en goed gebruik maakte van het terrein. Het verdedigingsplan verwachtte de aanval noordelijker (bij Amersfoort of Scherpenzeel). Ook was geen of onvoldoende rekening gehouden met de in de Polenfeldzug toegepaste tactische principes (Auftrags- in plaats van Befehlstaktik, inzet van stoottroepeenheden gesteund door gemotoriseerde eenheden, verkenners en pioniers). Tenslotte werd een heel ander strijdverloop verwacht, gebaseerd op Franse doctrines (een duidelijker gefaseerde massale aanval pas ingezet na eerste verkennende schermutselingen en aantrekken en ontplooiing van minstens een hele divisie, niet maar van in feite een versterkt regiment, gedeeltelijk ontplooid in twee bataljons verdeeld over verschillende doelen, ondersteund door meteen al als te zwak beoordeelde eigen artillerie).
Feit is ook dat de eerdergenoemde twee Duitse divisies er niet in slaagde de in de plannen verwachte voordelen (van verrassing, de voor een deel betere opleiding en uitrusting, en een veel beter op snelle uitvoering afgestemde organisatie) te realiseren.
Mijn interpretatie berust op drie belangrijke peilers:

1. De strijd bij de Grebbeberg was niet symmetrisch. Een voordeel voor de ene partij leverde niet vanzelf een nadeel voor de andere op.
2. Voor goede aansturing op het gevechtsveld is betrouwbare informatie en een juiste interpretatie van gegevens nodig. Daaraan ontbrak aan Duitse zijde ook nog heel wat.
3. Met name ging het aan Duitse zijde nog vaak in de uitvoering mis. Daardoor kon het zeker plaatselijke overwicht niet gemakkelijk tot uitdrukking worden gebracht.

Wat het eerste punt betreft werkte het onoverzichtelijk terrein in het nadeel van beide partijen. Ook aan Duitse zijde was er daardoor op kritieke momenten niet altijd genoeg overzicht en kon de artillerie niet alle gewenste vuursteun geven. Verschillende persoonlijk getinte verslagen gaven dat duidelijk aan.
Wat het tweede punt betreft was de aan Duitse zijde verzamelde informatie lang niet altijd betrouwbaar genoeg en juist. Bijvoorbeeld het bekende verhaal van een Obergefreite van Beobachtungsabteilung 30 (Bb 30) was veel te naïef-rooskleurig. De gegevens van één meetpost (een “Anschnitt”, enkele peiling) leverde niet meteen een juiste plaatsbepaling van een vijandelijke batterijen op. Maar een klein deel van de ingezette Nederlandse batterijen werd opgespoord. De interpretatie van de opsporingsgegevens (“Auswertung”) zat er flink naast. Gedacht werd bijvoorbeeld dat de Nederlandse batterijen nogal eens van plaats veranderd waren als verklaring voor de gebrekkige opsporing.
Wat het derde punt betreft had het Duitse leger in principe voordelen van het grotere reservoir aan mensen en middelen, verder van de voor wat meer moderne wapens en dan ook nog van deels grotere mobiliteit. Uit het groter reservoir kon het Duitse leger naar behoefte putten om de gegeven opdrachten uit te voeren. Maar zwaardere wapens dan het 15 cm geschut waren niet ingedeeld, met uitzondering van het enkele stuk spoorweggeschut dat niet over de IJssel gebracht kon worden. Het kostte tenslotte ook een hele dag om de van het zuidelijk buurkorps aangevraagde afdeling Mörser (twee batterijen 21 cm Mrs 18) vanuit Noord-Brabant naar de Wageningse Berg over te brengen.

» Dit bericht is geplaatst op 16 juli 2026 09:56