Gevechtsbericht 11/12 mei van luitenant-kolonel Jhr. De Marees van Swinderen

12 Mei 1940.

Gedurende het verblijf te Leersum op 11 Mei en den 12 Mei tot namiddags 15.00 uur werden de eskadrons in beslag genomen met verkenningen en opsporingen van gemelde parachutisten, terwijl bovendien drie eskadrons te paard werden verplaatst respectievelijk naar Maarsbergen, Maarn en Driebergen.
Terwijl deze eskadrons bereden gemaakt moesten worden op rijwielen en gezamenlijke paarden in het boschterrein te Leersum moesten worden opgesteld.
Een en ander vereischte veel van het uithoudingsvermogen van de troep onder welke omstandigheden op 12 Mei jl. te 15.00 uur een bevel van Commandant IIe Legerkorps kwam, inhoudende, dat 4 R.H. onder de bevelen kwam van Commandant IVe Divisie en moest afmarcheeren in de richting Rhenen.
Het regiment had inmiddels het 4e. en 5e. eskadron, de pantserwagens en rupsauto's naar elders moeten dirigeeren. Ten behoeve van Commandant Groep Utrecht en het Algemeen Hoofdkwartier.
Te 15.30 uur dicteert Commandant 4 R.H. op zijn commandopost het bevel voor de verplaatsing naar Rhenen.
De afmarsch vindt te 17.45 uur plaats, terwijl 4 R.H. te 18.50 uur bij de driesprong van kunstwegen nabij kilometerpaal 104.7 aan den kunstweg Amerongen - Rhenen is aangekomen, onder commando van den oudsten ritmeester.
Commandant 4 R.H. had zich begeven naar Commandant IVe Divisie en krijgt te 18.00 uur op diens commandopost het volgende bevel:
a. hernemen met één eskadron, Kruiponder (wordt aangewezen op de kaart ter breedte van 300 á 500 meter). Van hieruit waren twee secties infanterie zonder bekende redenen op eigen gezag terug gegaan in Zuidwestelijke richting.
b. 4 R.H. komt in reserve in het boschterrein Noord van Remmerden;
c. Uw commandopost te nemen bij School in het café "Rustoord" te Elst.

Tijdens de uitvoering werd het bevel ontvangen om Zuid van Kruiponder eveneens een eskadron in te zetten aangezien ook hier de eigen troepen de stelling hadden verlaten. (opmerking: Commandant IVe Divisie heeft medegedeeld, dat de herovering van Kruiponder enz. niet meer noodig was, daar hij inmiddels tot de meening was gekomen, dat de frontlijn aldaar reeds wederom door eigen infanterie was bezet. L.K.C. w.g. J.A.)
Voor het noordelijk eskadron werd aangewezen 2-3 R.H. plus één sectie zware mitrailleurs; voor zuidelijk eskadron 6-4 R.H. Deze eskadrons zijn inmiddels afgemarcheerd.
Te 20.30 uur werd per telefoon een nieuwe opdracht van Commandant IVe Divisie gegeven luidende:
1. de eskadrons, die vooruit gegaan zijn terughalen;
2. het regiment te verzamelen in het terrein West van Berg en Dal;

Met het oog op de duisternis en totale onbekendheid met het terrein en de artillerie-opstellingen werd door Commandant 4 R.H. een officier-geleider gevraagd, in het terrein bekend, teneinde Commandant 4 R.H. te kunnen inlichten.
Aangezien het terughalen van de vooreskadrons zeer moeilijk zou zijn en niemand van 4 R.H. eenige terreinkennis bezat werd deze taak opgedragen aan den paardenarts 2e. klasse PETERS, uit deze streek afkomstig en is deze officier met eenige motor-ordonnansen op lofwaardige wijze hierin geslaagd.
Tijdens de uitvoering van de nieuwe opdracht ontvangt Commandant 4 R.H. te 21.00 uur de derde opdracht van Commandant IVe Divisie, welke luidde:
1. Begeef u met het regiment naar Rhenen;
2. Neem aldaar het bevel over;
3. Belet het overschrijden door den vijand van den spoorweg Kesteren-Veenendaal tusschen den Rijn en kilometerpaal 25 aan dien spoorweg.

Dit bevel werd ontvangen terwijl de onderdeelen van 4 R.H. in het donker in opmarsch waren naar Berg en Dal. Commandant 4 R.H. bevond zich toen op den knik in den Remmerdensche rijweg ten Noorden van Lijster Eng. Het bevel werd overgebracht door Commandant 3-4 R.H., die tot dusver bij Brigade B. was ingedeeld en zich thans met zijn eskadron in stelling bevond à cheval van den kunstweg loopende over het viaduct nabij het station te Rhenen. Deze commandant had zich begeven naar Commandant IVe Divisie en versterking gevraagd (Opmerking: De Commandant zelf moet onder dergelijke omstandigheden bij zijn onderdeel blijven. L.K.C. w.g. J.A.)

Uitvoering

In verband met spoed, die vereischt werd, werden de bevelen voor de bezetting uitgegeven voordat een verkenning van het totaal onbekende terrein door Commandant 4 R.H. kon plaatsvinden. Naar aanleiding van de inlichtingen van Commandant 3-4 R.H., dat de vijand op de Grebbeberg geringe sterkte bezat, alsmede op grond van de inlichtingen van Chef Staf IVe Divisie, dat de vijand zich nog bevond Oost van de lijn evenwijdig en op 800 meter afstand van de spoorlijn besloot ik mijn taak offensief op te vatten, en gaf daartoe het volgende mondelinge bevel:

1. aan Majoor G.P. de Kruijff:
Marcheer met 1-4 R.H., Mitrailleureskadron min 1 sectie, plus 3 stukken pag 4.7, sectie mortieren van 8 naar den spoorweg Kesteren-Veenendaal en neem stelling West van dezen spoorweg in een vak begrensd ten Zuiden door den kunstweg Wageningen-Amerongen (inbegrepen) en ten Noorden door den lijn begraafplaats - Oude watertoren (inbegrepen).
Gij krijgt onder Uwe bevelen 3-4 R.H., welk eskadron is opgesteld ter hoogte van station Rhenen, à cheval van den kunstweg Wageningen-Amerongen en West van het spoorwegravijn.
Noordelijk van U komt 2-3 R.H. versterkt door 1 sectie mitrailleurs M'08 door U af te geven.
Zuidelijk 3-4 R.H. bevindt zich [met] een compagnie infanterie.

Taak

Beletten, dat vijandelijke troepen den spoorweg Kesteren-Veenendaal in Uw vak overschrijden.

2. Aan Commandant 2-3 R.H.
Troepen: 2-3 R.H., één stuk pag, 1 sectie Mitrailleureskadron.
Begeef U naar den kunstweg Rhenen naar [kilometer]paal 25 aan den spoorweg Kesteren-Veenendaal. Stel U gereed Zuid van paal 25 en ga voorwaarts tot aan de spoorlijn. Er moet op gerekend worden, dat bij het aanbreken van den dag de spoorlijn zal worden overschreden, teneinde de voorgelegen bosschen van vijand te zuiveren.

Met uitzondering van enkele zwakke groepen en 1 M.C. van 3 stukken waren de loopgraven van de stelling van 1-4 R.H. niet door infanterie bezet. Staf 4 R.H. gedekt door 6-4 R.H. begaf zich via Remmerdensche Heide en kunstweg Amerongen-Rhenen naar Rhenen, alwaar 6-4 R.H. voorloopig als reserve in de achterhoedestelling werd opgesteld en Commandant 4 R.H. de terreinverkenning aanving, alsmede het zoeken naar de commandopost van den vakcommandant Rhenen, welke hem onbekend was.
Gedurende de verkenning werden geen eigen troepen waargenomen, met uitzondering van 1 sectie zware mitrailleurs op den kunstweg nabij het viaduct. Op den hulpverbandplaats kon men ook de plaats van den commandopost van den vakcommandant niet aangeven en werd deze tenslotte na eenig zoeken toevallig gevonden. Bij overname van het commando van Commandant II-19 R.I. kon geen juist beeld van den toestand verkregen worden, aangezien geen schetsen of kaarten aanwezig waren waarop de onderdeelen waren aangegeven.
Commandant II-19 R.I. gaf als verder beloop van zijn stelling vanaf de spoorlijn vanaf kilometerpaal 25 aan, de hoogste rand loopende van deze kilometerpaal in Noordwestelijke richting.
Van Commandant IVe Divisie werd kort daarna bericht ontvangen, dat de commandant van het gedeelte der stelling Noordwestelijk van kilometerpaal 25 faalt in de bevelvoering en Commandant 4 R.H. een officier moet aanwijzen om het bevel over dit onderdeel over te nemen. Aangezien Commandant IVe Divisie mij bevolen had de spoorlijn niet te doen overschrijden en gewezen had op het belang dat het overschrijden van deze spoorlijn aldaar aan den vijand moest worden ontzegd werd door mij 2-3 R.H. eenigszins teruggenomen en versterkt met 2 secties zware mitrailleurs, waardoor tevens mijn open vleugel beter werd beveiligd. Kort daarna wordt de telefonische verbinding met Commandant IVe Divisie verbroken en kan vanwege het artillerievuur niet hersteld worden. De verbinding met de vooreskadrons is alleen mogelijk per ordonnans.