Het oorlogsverhaal van Sake Jan Haagsman geboren op 20 januari 1912 in Elst (Gld).

Sergeant bij MC-III-8 R.I.

Klik hier voor een uitvergroting
Sergeant Sake Jan Haagsman in 1939 » meer

Sake Jan Haagsman was sergeant bij MC-III-8 R.I. Aangezien appellijsten niet bewaard zijn gebleven en er geen concrete verslagen zijn waarin hij staat genoemd, is onzeker wat zijn functie precies is geweest. Uitgangspunt is dat hij hoogstwaarschijnlijk een van de drie stukscommandanten van de derde sectie van de mitrailleurcompagnie van het derde bataljon van het 8e Regiment Infanterie (MC-III-8 R.I.) was.

Haagsman voerde dan het bevel over de bemanning van een zware mitrailleur Schwartzlose in de voorposten van de Grebbeberg. Zijn onderofficiersopleiding volgde hij in 1932 bij de kaderschool verbonden aan het 8e depotbataljon in Arnhem in de Menno van Coekoornkazerne aldaar.

Tijdens de opleiding kwam hij regelmatig op het Fort Westervoort. Na 9 maanden had hij de kaderschool afgerond en moet hij als sergeant-titulair met groot verlof naar huis zijn gegaan. Hij hernam zijn werk in het burgerleven totdat hij bij de algehele mobilisatie in augustus 1939 werd geplaatst bij het bovengenoemde onderdeel.

Klik hier voor een uitvergroting
Klik hier voor een uitvergroting
Klik hier voor een uitvergroting
Klik hier voor een uitvergroting
Klik hier voor een uitvergroting
Klik hier voor een uitvergroting
Klik hier voor een uitvergroting
Klik hier voor een uitvergroting

De MC had organiek vier sectiën, elke sectie had doorgaans 3 stukscommandanten (sergeant) en 2 afstandsmeters waarvan een sergeant; dus in totaal 16 onderofficieren. De staf MC-III-8 R.I. had organiek een sergeant toegevoegd, een SMA of sergeant administrateur, een (sergeant) fourier, een commandant korpstrein (sergeant) en een menagemeester (sergeant). Opgeteld zouden er dus 21 onderofficieren moeten zijn ingedeeld bij MC-III-8 R.I.

Bij de 3e sectie; 3es-MC-III-8 R.I. trad op de reserve 1e luitenant H.J. ter Horst als sectiecommandant. De sectie alsmede de commandopost van MC-III-8 R.I. lagen in het vak van 3-III-8 R.I.; tussen de Grebbeberg en Wageningen in de Nude ten noorden van de Rijksstraatweg, ten zuiden van het Nieuwe Kanaal.

De 4e sectie lag ook in dit vak maar dan noordelijk langs de Haarweg met schootsveld zuidoostelijk over de Heijmaten en de Rijksstraatweg. Bij deze sectie was gedurende de oorlogsdagen o.a. Wim Jagtenberg als seiner-telefonist ingedeeld. Zijn verhaal maakt het meest duidelijk hoe de gang van zaken was bij MC-III-8 R.I. in dit deel op 11 mei 1940. De 3e sectie lag ten oosten van de Anna's Hoeve, schootsveld Oost.

Kort nadat de commandopost van 3-III-8 R.I. (kapitein Zwarts) ongeveer tussen 11.00 en 12.00 uur was gevallen werd de vierde sectie MC-III-8 R.I. gevangen genomen. Op basis van de verklaring van W.D. Jagtenberg kunnen we opmaken dat op 11 mei 1940, nadat de vierde sectie ook de hulpverbandplaats aan de Haarweg belaagd werd en tenslotte de 3e sectie en de commandopost MC-III-8 R.I. Jagtenberg verklaarde dat de vierde sectie (MC-III-8 R.I.) langs de Haarweg door de SS-ers richting Grebbeberg voor zich uit werden gedreven richting de hulpverbandpost van dit vak nabij de Anna's Hoeve.

11 mei 1940

De 3e sectie werd vanaf het noorden omtrokken en aangevallen. Haagsman zal bij overgave zijn helm uitrusting en waarschijnlijk ook zijn veldjas hebben moeten afwerpen. Op de Haarweg werden de krijgsgevangenen door de Duitsers als levende schilden gebruikt en werd men gedwongen de Duitse 3,7 PAK tegen het vuur in te slepen.

Klik hier voor een uitvergroting
Klik hier voor een uitvergroting
Klik hier voor een uitvergroting
Klik hier voor een uitvergroting

Dit verliep volgens een vast patroon dat door de Duitsers met name in de voorposten vaker werd gebruikt. Nadat ook de 3e sectie en de commandopost van MC-III-8 R.I. was gevallen, herhaalde zich het mishandelen en als levende schilden gebruiken van krijgsgevangenen. Jagtenberg verklaarde hierover expliciet: “Als het niet vlug genoeg ging schoten de Duitsers onder ijselijk gekrijs tussen onze benen door kennelijk om de angst er goed in te houden.”

Van MC-III-8 R.I. sneuvelden 6 mannen en raakten een aantal gewond. Van de infanterie-eenheid in dit vak; 3-III-8 R.I. sneuvelden 16 man en raakten er negen gewond hoofdzakelijk aan armen en benen. Aangezien van de MC-III-8 R.I. in totaal 16 mannen gewond zijn geraakt, voor het overgrote deel door schotwonden in bovenbenen en onderarmen en Haagsman daar een van was lijkt het meer dan aannemelijk dat ook Haagsman het slachtoffer is geworden van een van die vele Duitse schendingen in de voorpostenstrook (de Nude).

Gewond

In een brief aan zijn ouders vertelde Haagsman dat hij gewond raakte toen er al verscheidene van zijn beste kameraden gesneuveld waren. Hij bracht de nacht door in een sloot (zelf sprak hij over enkele nachten), tussen al dat verschrikkelijke in, waarschijnlijk bedoelde hij tussen meerdere doden en gewonden. De volgende dag (12 mei 1940) werd hij gevonden door een Duits officier, die hem naar Arnhem in het ziekenhuis bracht. In de Duitse lijsten staan zijn gegevens vermeld, alsmede dat hij te Wageningen gewond raakte door een geweerkogel in de linkeronderarm. Dit past sluitend bij de Duitse schendingen, c.q. oorlogsmisdaden zoals Jagtenberg die beschreef.

De volgende nacht (13 mei 1940) werd hij ze hem naar een Lazaret in Emmerich gebracht. Aangezien daar in de nacht een Britse luchtaanval was, en het ziekenhuis werd getroffen, gingen de gewonden met een speciale Rodekruis-trein naar Stettin in Noordoost Duitsland.

Daar kwam hij in een lazaret van het gevangenkamp te liggen gedurende ongeveer drie weken, de laatste week mocht hij weer lopen. Korte tijd daarna kregen de Hollanders te horen dat ze op woensdag terug naar Holland zouden worden vervoerd. Haagsman werd, voor de reis van achtentwintig uur naar Westervoort, aangewezen als commandant van vijftig mannen. Zij kwamen daar op donderdagmiddag om twee uur aan. De krijgsgevangenen zijn met naam, KGVnummer, geboortedatum en plaats opgenomen in onderstaande lijst.

Lijst met krijgsgevangenen Haagsman - Transport Neubrandenburg - Westervoort

KGVnr. naam voornaam rang geb dat geb plaats
27463 Arnold Pieter dpl.sld 02-02-1904 Rotterdam
27140 Boomgaard Johannus dpl.sld 14-03-1914 Voorburg
27366 Boumans Christianus dpl.sld 02-01-1907 Maastricht
27330 Brandes Marinus dpl.kpl/sgt 15-71904 Axel
27454 Caljouw Leendert dpl.sld 29-09-1904 Middelharnis
27461 Caulil, van Franciscus dpl.sld 02-06-1904 Tilburg
27150 Die, van Johannus dpl.sld 18-05-1905 Ridderkerk
27151 Ermers Petrus dpl.sld 29-08-1916 Beuningen
27180 Etten, van Antonius dpl.sld 13-09-1909 Rotterdam
27462 Franken Johannus dpl.sld 19-11-1904 Bergen op Zoom
27130 Frankfoort, van der Albertus dpl.sld 30-01-1918 Tiel
27456 Gool, van Cornelis dpl.sld 27-04-1904 Dongen
27344 Haagmans Gerardus dpl.sld 25-09-1908 Sittard
27123 Haagsman Sake Jan sergeant 20-01-1912 Elst
27365 Haas, de Frans dpl.sld 15-08-1911 Oss
27383 Hagenbeek Antoon dpl.sld 24-12-1914 Rotterdam
32891 Hinlopen Carel dpl.kpl/sgt 26-10-1915 Den Haag
27359 Huisman Hermanus dpl.sld 20-01-1918 Ambt Hardenberg
27357 Immink Arend dpl.sld 08-09-1918 Rijssen
27513 Janssen Jacobus dpl.sld 07-09-1906 Kessel
27360 Kers Dirk dpl.sld 12-11-1918 Bathinen
27171 Kersten Hendrikus dpl.kpl/sgt 09-11-1916 Groesbeek
27381 Klaassens Hendrik dpl.sld 10-07-1917 Anloo
29273 Knegt, de Cornelis dpl.sld 24-05-1904 Gouda
27391 Knippenberg Paulus dpl.kpl/sgt 29-11-1919 Heythuysen
27377 Koppert Nicolaas dpl.sld 11-12-1919 Berkel en Rodenrijs
27155 Korte, de Dirk dpl.kpl/sgt 17-06-1907 Goes
27358 Lammertsen Gerard dpl.sld 01-08-1918 Nieuw-Leusen
27148 Morsche, ter Jan dpl.sld 30-11-1915 Amelo
27452 Naaktgeboren Cornelis dpl.sld 20-12-1904 Rotterdam
27466 Otte Arie dpl.sld 15-10-1904 Rotterdam
27467 Rossum, van Arnoldus dpl.sld 30-09-1904 Oss
27134 Rutjes Petrus dpl.sld 14-10-1911 Elst
27375 Schiphorst Hermanus dpl.sld 25-03-1908 Denekamp
32915 Schotman Albertus dpl.sld 02-04-1905 Vriezenveen
27382 Snippers Gerardus dpl.sld 15-05-1906 Losser
27164 Stoke Theodorus dpl.sld 24-03-1919 Amsterdam
27189 Tije, ten Johannus dpl.sld 31-12-1913 Arnhem
27458 Tuinder, den Jaap dpl.sld 03-10-1904 s-Gravendeel
27476 Tuitel Adrianus dpl.sld 05-01-1904 Rotterdam
27124 Ven, van der Jacobus dpl.sld 25-03-1914 Nijmegen
27455 Vermij Pieter dpl.sld 25-05-1904 Dordrecht
27464 Visser, de Cornelis dpl.sld 08-10-1904 Rotterdam
27521 Vos, de Petrus dpl.sld 18-02-1904 Gouda
27364 Wagenmakers Leendert dpl.sld 20-08-1906 Amsterdam
27370 Wezeman Jan dpl.sld 05-07-1918 Onstwedde
27152 Wezendonk Johannus dpl.sld 01-05-1919 Azewijn
27329 Wiskerke Cornelis dpl.sld 31-10-1904 sHeer Arendskerke
27369 Wouters Johannes dpl.sld 12-01-1911 Gulpen
27153 Zeverboom Johannus dpl.sld 12-07-1919 Rotterdam

 

Vanaf Westervoort vertrok men in lange rijen naar Musis Sacrum waar ze eerst echte koffie kregen en een paar dikke boterhammen. Vervolgens werden ze naar 't bad gebracht en door artsen onderzocht, om na schoon ondergoed gekregen te hebben, weer naar Musis te gaan voor de verdere administratieve afhandeling. Ze werden in de buurt ingekwartierd. Om 22.00 uur was er appel en moesten ze naar bed. Naar zijn zeggen sliep hij heel goed, na weken in de houtwol gelegen te hebben. De volgende dag was er om tien uur weer appel en moesten ze opnieuw naar het Musis Sacrum. Om ongeveer twaalf uur was het klaar en werd zijn naam geroepen, met de mededeling dat hij als leider van al de Friezen, Groningers en Drentenaren, de verantwoording had dat er onderweg niets zou gebeuren. Zo kwam hij vrijwel geheel hersteld maar met blijvende littekens terug in Lemmer.

Reunie

In augustus 1940 organiseerde luitenant Poortman, commandant van de 1e sectie van MC-III-8 R.I. een reunie. In de uitnodigingsbrief nam hij een lijst op met het kader van MC-III-8 R.I. en het keukenpersoneel. Hieronder een lijst met korte uitleg van deze lijst Poortman.

Naam Rang Geb.dat. Geb.plts Adres Woonplaats na 11 mei opmerkingen
Boswinkel, H.J. sergeant 29-05-19 Hengelo (O) Weverweg 12 Hengelo (O) gewond kogel in linkerbovenarm
Cornelissen, G.H.J.T.W. res. kapt. 24-04-96 Arnhem Gymnasiumstr. 40 Huizum KGV Oflag V A 256,
Eijkenaar, J.W. sergeant 21-03-17 Raalte Koedijk 2 Almelo KGV Stalag II-a, 30740
Haagsman, S.J. dpl.sgt 20-01-12 Elst (Gld) p.a. Tacozijl Lemmer gewond kogel in linkeronderarm
Hanskamp, G.H. sergeant 21-09-12 Rheden Hoofdstr. 32 de Steeg KGV Stalag II-a, 30741, wsl. menagemeester, slager van beroep
Hoekjan, J.C.
18-12-12 Zeist Rijnstr. 1 Arnhem onbekend
Horst, H.J. ter res. 1e lt. 09-07-15 Hengelo (O) Guido Gazellenstr. 35 Eindhoven KGV Oflag V A 251,
Jacobs, H.C. sergeant 23-08-17 Arnhem Raapapscheweg 46 Arnhem KGV Stalag II-a, 30756
Kessel, L.J. van sergeant 06-07-12 Tiel Hovenniersweg 46 Tiel KGV Stalag II-a, 30754
Kreijen, A.M. sgt-cap. 29-05-17 Groesbeek Heuvel 6 Oss KGV Stalag II-a, 30653
Lange, A. de ?? ?? ?? Kievitstr. 3 Arnhem onbekend
Lamers, A.J. sergeant 24-03-15 Herwen Ossenwaard Herwen KGV Stalag II-a, 32547, waarschijnlijk sergeant
Liethoff, J. sergeant 08-02-12 Arnhem Hommelscheweg 339 Arnhem KGV Stalag II-a, 32556, waarschijnlijk sergeant
Neut, J.C. van der sergeant 03-12-19 Rotterdam Utrechtseweg 86 Arnhem KGV Stalag IID, 33419
Poortman res. 1e lt 06-04-13 De Wijk Julianastr. 15 Gorinchem KGV Oflag V A 251,
Rhee, B.J. Van dpl. Sld. 18-10-04 Elst (G) Huize 't Hoff Heteren KGV Stalag II-a, 30742
Rij, J. van, marechaussee sergeant 23-12-18 Rotterdam Westersingel 13 Rotterdam KGV Stalag II-a, 30753, Tack noemt hem Raay
Sandijck, J.H.W. sergeant 27-12-14 Rotterdam Nieuwstr. 16 Barneveld onbekend Tack noemt hem in verslag
Scherrenburg, H.G. van sergeant 03-02-12 Apeldoorn Grootestr. 18 Ede onbekend bev.reg. Ede
Schoemaker, A.J. sergeant 19-06-12 Ulft/Gendringen Bontebrug 75 Ulft onbekend Poortman noemt hem A.J. Schoenmaker
Soest, G.J.A. Van dpl.sld 27-06-16 Dodewaard de Temp Bemmel gewond mitrailleurkogels aan het hoofd en rechterhand, slager van beroep
Tiemessen, Th.F. sergeant 03-12-12 Zevenaar D. 159 Babberich onbekend
Vervoorn, G. ?? ?? ?? Herman Kruikstr. B 241 Geldermalsen onbekend
Weidema, A. dpl. sgt 19-04-16 Arnhem Klarendalscheweg 147 Arnhem KGV Stalag II-a, 30843
Wientjes, A.H. sergeant 04-10-12 Arnhem Bosbesstr. 78 Den Haag KGV Stalag II-a, 30760 genoemd door Kense bij cp III-8 R.I.
Wolff, N.N. sergeant 24-06-15 Doetinchem Gasthuisstr. A279 Veghel onbekend Tack noemt hem in verslag
Zweers, A.G. sergeant 08-04-14 Huissen Loostr. E4 Huissen KGV Stalag II-a, 30739

De lijst is niet volledig, daar waar geboortedatum en/of geboorteplaats staat genoemd, is dat herleid uit krijgsgevangenengegevens, gewondenlijsten en/of bevolkingsregisters (via openarchieven). Mocht u nadere gegevens hebben over genoemde personen, dan vernemen we dat graag.

3542